Archeoloog wil Midden-Amerika als geheel onderzoeken: ‘Grenzen zijn een eigen leven gaan leiden’
Oratie beeld: Laslo Ovegas
In zijn oratie pleit archeoloog Alex Geurds ervoor om Midden-Amerika niet langer op te delen in losse onderzoeksgebieden. Door regio’s samen te voegen, ontstaat volgens hem een beter begrip van migratie, interactie en identiteitsvorming in het verleden én het heden.
In de jaren veertig stelde de Duitse antropoloog Paul Kirchhoff een lijst van culturele kenmerken op en trok zo een denkbeeldige grens van Noord-Mexico tot aan de grens van Nicaragua. Dit cultuurhistorische gebied werd voortaan Meso-Amerika genoemd. Het gebied ten zuiden daarvan, tot en met Colombia, heeft vervolgens een hele reeks namen gehad. ‘Die grenzen zijn een eigen leven gaan leiden’, zegt Alex Geurds. ‘Ze bepalen in belangrijke mate welke onderzoekers en onderzoeksinstellingen met elkaar praten en welke niet.’
Dat is volgens Geurds een enorm verlies, omdat er veel interactie is geweest tussen die gebieden. Hij wil grenzen niet centraal stellen en pleit ervoor om deze gebieden als één geheel te onderzoeken: Midden-Amerika. ‘Door de gebieden samen te voegen, kan worden onderzocht hoe mensen zich in het verleden werkelijk bewogen en met elkaar in contact stonden.’
‘Forse’ overstap
Zelf werkte Geurds eerst in de Mexicaanse deelstaat Oaxaca, voor zijn promotieonderzoek, waarna hij een ‘forse’ overstap maakte richting het zuiden: veldwerk in Centraal-Amerika. ‘Uiteindelijk bleken er veel meer archeologische verbanden te bestaan dan je zou denken.’ Hij zag vooral dat tegenwoordige denkrichtingen weinig met elkaar uitwisselden.
Een concreet voorbeeld van die verbondenheid tussen ogenschijnlijk gescheiden regio’s is te zien in menselijke migratie en culturele uitwisseling. Taal, materiële cultuur en ideeën vanuit Meso-Amerika verspreidden zich over grote afstanden. ‘Taalkundigen hebben vastgesteld dat talen uit centraal Mexico rond de negende eeuw na Christus opduiken in Centraal-Amerika. En daar zie je ook archeologische echo’s van. Er duiken motieven op veelkleurig aardewerk op in gebieden waar dat eerder niet voorkwam. Op dat aardewerk staat complexe iconografie en symboliek uit Meso-Amerika.’ Volgens Geurds laat dit zien dat culturen zich definiëren door voortdurende interactie en vervlechting.
Met zijn leerstoel Midden-Amerikaanse archeologie wil Geurds onderzoekers van verschillende regio’s en disciplines samenbrengen, onder meer via nieuwe onderzoeksprojecten en samenwerkingen tussen archeologen, taalkundigen en historici.
Identiteiten evolueren
Die brede blik op het verleden is relevant in huidige discussies rondom migratie en de relaties tussen menselijke gemeenschappen. ‘De wereld is nu sterk gericht op grenzen en vaste identiteiten. Het verleden, hét werkterrein van de archeologie wereldwijd, laat ons zien dat identiteiten constant in wording zijn. Ze worden gevormd door waar je woont, de tijd waarin je leeft en je relaties tot anderen. Maar de archeologie laat ook zien dat identiteiten zelf altijd onderweg zijn. Als je door de tijd terugkijkt dan zie je dat het terug willen vallen op een soort harde kern van identiteit kansloos is. Soms versnellen en soms vertragen veranderingen in identiteiten.'
'Ik denk dat wij nu in een tijd leven waarin die verandering versnelt. De les uit het verleden is dat mensen altijd vertrekken als zij daar een goede reden voor hebben, bijvoorbeeld betere levensomstandigheden of om het vege lijf te redden. Dat zie je nu trouwens in heel Midden-Amerika ook volop gebeuren. En dat gaat met frictie en versnelling. Waarom zouden wij aannemen dat dat nu niet meer gaat gebeuren, alleen omdat mensen nu een paspoort in hun zak hebben dat ze aan een land bindt?’
Oratie
Alex Geurds houdt zijn oratie Beyond borders: Toward an archaeology of Middle America op maandag 15 juni van 16 - 17 uur in het Academiegebouw in Leiden.